Wysokie ciśnienia mogą zmienić i już zmieniają świat

Mityczny Kamień Filozoficzny miał przekształcać zwykłe metale, a nawet kamienie, w złoto. Symbolizował ogromną i zmieniającą życie wartość. W artykule Rzoska SJ, Drozd-Rzoska A. The New Philosopher’s Stone: ‘Hard’ & ‘Soft’ Matter under pressure. Proceedings of Socratic Lectures. 2026, 14, 27-44. https://doi.org/10.55295/PSL.1... rolę kamienia filozoficznego autorzy przypisują ciśnieniu, które potrafi zmieniać właściwości materiałów w spektakularny wręcz sposób. Przekonują, że moc przekształcania „zwykłych materiałów” z użyciem wysokiego lub ekstremalnie wysokiego ciśnienia jest nieporównywalnie większa, prowadząc do otrzymania nowych materiałów o egzotycznych cechach, które mogą stać się kluczowym czynnikiem jakościowej, cywilizacyjnej transformacji. 

Po pierwsze, praca przedstawia podstawowe urządzenia wysokociśnieniowe niezbędne do prowadzenia badań w ekstremalnych zakresach ciśnień i temperatur. Podkreśla się, że aby uzyskać jakościową zmianę właściwości, wywierana siła związana z ciśnieniem musi być proporcjonalna do siły lokalnych wiązań. W przypadku standardowych układów „twardej materii” oznacza to ciśnienia zbliżone nawet do tych w pobliżu jądra Ziemi (365 GPa). Zanikanie egzotycznych stanów po dekompresji jest również poważnym problemem. Szczególną uwagę zwrócono na metaliczny wodór ze względu na jego przełomowe znaczenie dla koncepcji podróży kosmicznych nowej generacji. W układach miękkiej materii dominują procesy kolektywne w mezoskali, które obniżają ekstremalne ciśnienia, nawet znacznie poniżej ~1 GPa, co umożliwia badania w komorach ciśnieniowych o dużej objętości. Przedstawione przykłady dotyczą wysokociśnieniowej konserwacji żywności (HPP), znacznego zagęszczania szkieł stałych poprzez wyżarzanie tuż poniżej temperatury zeszklenia oraz pojawiających się możliwości rozwiązania wielkich wyzwań związanych ze znalezieniem układów charakteryzujących się stabilną ujemną pojemnością elektryczną i stabilnym ujemnym oporem elektrycznym. Wreszcie, jest to odpowiedź na pytanie, czy badania nad wysokim ciśnieniem mogą być pomocne w podróżach na Marsa lub Jowisza.

Pełna wersja artykułu znajduje się na stronie i można pobrać go też poniżej.